Πέντε Εκκλησιές (Οσδίνα): Το βυζαντινό χωριό-θησαυρός της Θεσπρωτίας πάνω από τον Καλαμά 

Γιατί αξίζει ένα απόγευμα στις Πέντε Εκκλησιές

• Αναστηλωμένος βυζαντινός οικισμός: Είναι από τους ελάχιστους οικισμούς της Θεσπρωτίας όπου σώζεται αναστηλωμένος βυζαντινός και μεταβυζαντινός οικισμός, με ναούς που φέρουν εντός τους ζωντανές τοιχογραφίες του 17ου αιώνα.

• Μοναδικό τοπίο στον Καλαμά: Βρίσκεται πάνω σε ένα από τα ομορφότερα σημεία του ποταμού Καλαμά, εκεί ακριβώς όπου ο ποταμός εξέρχεται από το φαράγγι του «Φραγγοπηδήματος» και ανοίγεται στην πεδιάδα της Θεσπρωτίας.

• Πλούσια εκκλησιαστική παράδοση: Διαθέτει 14 ναούς, 17 προσκυνητάρια (εικονίσματα) και ένα μοναστήρι — ενώ από εδώ κατάγονταν τρεις Μητροπολίτες του 18ου αιώνα.

• Ιστορικό αποτύπωμα: Αποτελεί τόπο μνήμης για τους δεκαπέντε αμάχους της Μίχλας που εκτελέστηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής στις 23 Αυγούστου 1944.

• Αυθεντική αρχιτεκτονική: Διατηρεί την ήσυχη αρχοντιά του παραδοσιακού ηπειρώτικου πετρόχτιστου οικισμού, με πλακοστρωμένα σοκάκια και μαγευτική θέα προς την κοιλάδα του Καλαμά και τα γύρω βουνά.

Η ιστορία: μια πόλη που άκμασε πάνω στον Καλαμά

Ο λόφος πάνω από τον σημερινό οικισμό ήταν κατοικημένος από την αρχαιότητα. Στα ψηλότερα σημεία της Παλιοχώρας σώζονται τμήματα της πολυγωνικής οχύρωσης ενός ελληνιστικού οικισμού, ο οποίος εγκαταλείφθηκε αιώνες πριν ιδρυθεί η βυζαντινή πόλη.

Κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο (13ος–14ος αιώνας) ιδρύεται στη θέση αυτή η βυζαντινή Οσδίνα. Η πόλη γνωρίζει τη μεγαλύτερη ακμή της τους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας (15ος–17ος αι.), όταν ανεγείρονται πολυάριθμοι ναοί και επισκευάζονται τα υπάρχοντα γεφύρια του ποταμού. Χαρακτηριστικό της οικονομικής της σημασίας είναι το γεγονός ότι το πρώτο μισό του 16ου αιώνα η μεγάλη Μονή Βαρλαάμ των Μετεώρων διατηρούσε ιδιόκτητους ελαιώνες στην Ουζντίνα.

Την ίδια εποχή, η Οσδίνα ανέδειξε στην Ορθόδοξη Εκκλησία τρεις Μητροπολίτες, όλους μέλη της ίδιας οικογένειας:

• Καλλίνικος: Μητροπολίτης Μεγάλου Τυρνόβου Βουλγαρίας (1770–1778)

• Γαβριήλ: Μητροπολίτης Κορίνθου (1776–1783)

• Παΐσιος: Μητροπολίτης Βελλάς και Κονίτσης (1762–1778)

Η καταγωγή τους από τον «Ελαιώνα της Οσδίνης» πιστοποιείται από ιδιόχειρη ενθύμηση του Μητροπολίτη Παΐσιου, γραμμένη στις 29 Μαΐου 1778 σε Πεντηκοστάριο της Ιεράς Μονής Στομίου Κόνιτσας, κατά την επέτειο της Άλωσης της Πόλης.

Ωστόσο, ο 18ος αιώνας αποδεικνύεται μοιραίος. Η περίοδος των μεγάλων εξισλαμισμών και οι διαρκείς πολεμικές αναταραχές που έπληξαν τη Θεσπρωτία οδηγούν στη σταδιακή εγκατάλειψη της Παλιοχώρας. Οι Οσδινιώτες σκορπίζονται στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, ενώ Τουρκαλβανοί αγάδες γίνονται τσιφλικάδες της περιοχής. Ο μεσαιωνικός οικισμός μεταβάλλεται σε ερειπιώνα, ενώ ο νέος οικισμός των Πέντε Εκκλησιών αναπτύσσεται λίγο ψηλότερα στην πλαγιά, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό.

Σε επίπεδο θεμελίωσης σώζονται οι ναοί του Αγίου Ιωάννη, του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Γεωργίου. Απέναντι από την Παλιοχώρα, σε απόκρημνη θέση πάνω από τον Καλαμά, βρίσκεται η σκήτη του Αγίου Νικολάου — το μονοπάτι για εκεί ξεκινά ακριβώς δίπλα από τη γέφυρα Μπόλιανας, στη δυτική όχθη του ποταμού.

Οι δύο πιο επιβλητικοί ναοί — των Ταξιαρχών και της Κοίμησης της Θεοτόκου — βρίσκονται στο κέντρο του μεσαιωνικού οικισμού και είναι εσωτερικά κατάγραφοι με τοιχογραφίες που αποτελούν εξαιρετικά δείγματα ζωγραφικής του 17ου αιώνα. Είναι οι δύο ναοί που είναι κανονικά επισκέψιμοι εντός του πάρκου.

Ειλικρινές σημείωμα: παρότι το πάρκο ολοκληρώθηκε το 2015 και είναι θεωρητικά ανοιχτό στο κοινό, στην πράξη παραμένει ελάχιστα επισκέψιμο. Δεν υπάρχει τακτικός φύλακας-ξεναγός, δεν προβάλλεται συστηματικά, και ενδέχεται σε ώρες που πηγαίνει κανείς να βρει τα κτίρια κλειστά. Πριν επισκεφθείτε τον χώρο, καλό είναι να επικοινωνήσετε με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας ή με τον Δήμο Σουλίου.

Η Μονή Γενεθλίων Θεοτόκου Μίχλας — «η Παναγιά στη Μίχλα»

Πάνω από το χωριό, στον λόφο του βουνού «Μίχλα» (νότια του Πολυδρόσου), δεσπόζει η Ιερά Μονή Γενεθλίων Θεοτόκου Μίχλας, γνωστή και ως «η Παναγιά στη Μίχλα» — και τοπικά, ως Παναγία της Λαμποβήστρας, επειδή εορτάζει τις μέρες που πραγματοποιείται η ετήσια εμποροπανήγυρη της Παραμυθιάς (ο «Λάμποβος»).

Το τοπωνύμιο «Μίχλα» οφείλεται στην πυκνή ομίχλη (τοπικά «αντάρα») που στεφανώνει το βουνό τους χειμερινούς μήνες.

Το μοναστήρι χτίστηκε το 1845 από τον ηγούμενο της Μονής Βέλλιανης Λεόντιο, ο οποίος καταγόταν από τη Σέλλιανη, πάνω στα θεμέλια παλαιότερης ερημοκκλησιάς — γεγονός που πιστοποιείται από εντοιχισμένες επιγραφές στον ναό. Στα καλά του χρόνια, η Μονή διέθετε:

• κτήματα με 800 ελαιόδεντρα

• 20 στρέμματα ξηρικά χωράφια

• 30 στρέμματα ποτιστικά χωράφια

• μεγάλη βιβλιοθήκη με αξιόλογα πατερικά βιβλία

Το 1874, η Μονή διέθεσε 6.000 γρόσια για την κατασκευή του δημοτικού σχολείου στην Οσδίνα, το οποίο και επιχορηγούσε ετησίως με 1.000 γρόσια — σπάνια μαρτυρία της κοινωνικής προσφοράς ενός μοναστηριού κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο.

Κατά καιρούς εγκαταβίωσαν στη Μονή ο Λεόντιος, ο παπα-Αναστάσης (εφημέριος της Οσδίνας), ο Καλλίνικος από την Κωνσταντινούπολη (απεβίωσε το 1918 από γρίπη), ο Μικρασιάτης πρόσφυγας Αντύπας, ο Κοντογιάννης και ο Αγαθόνικος από την Κέρκυρα (παρέμεινε μέχρι το 1955). Από τότε και έως σήμερα, η Μονή διευθύνεται και φροντίζεται από το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο της Οσδίνας.

Το 2015 ανακαινίστηκε με δαπάνες της Περιφέρειας Ηπείρου, στη μνήμη του αείμνηστου χειρουργού Χαράλαμπου Μπάτση, ο οποίος καταγόταν από το χωριό. Ο δρόμος προς το μοναστήρι είναι σήμερα βατός — ασφαλτοστρωμένος στο μεγαλύτερο τμήμα του, τσιμεντοστρωμένος σε ορισμένα σημεία και χωμάτινος σε λίγα άλλα.

Ενημέρωση 2026: μετά τους πρόσφατους σεισμούς, το καθολικό (ο κυρίως ναός) της Μονής βρίσκεται σε φάση ανακατασκευής. Οι υπόλοιποι χώροι όμως παραμένουν λειτουργικοί και το πανηγύρι της 8ης Σεπτεμβρίου διεξάγεται κανονικά, με το φιλόξενο τοπικό έθιμο του δωρεάν φαγητού και κεράσματος στους προσκυνητές. Το ημερήσιο πανηγύρι της Τρίτης 8 Σεπτεμβρίου 2026 — εορτασμός των Γενεθλίων της Θεοτόκου — περιλαμβάνεται και επίσημα στο Πρόγραμμα Θερινών Πολιτιστικών Εκδηλώσεων 2026 του Δήμου Σουλίου, ως εκδήλωση του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Πέντε Εκκλησιών.

Το χωριό σήμερα: πετρόχτιστα αρχοντικά και ζωντανές εκκλησίες

Το σημερινό χωριό απλώνεται αμφιθεατρικά στην πλαγιά, με παραδοσιακά πετρόκτιστα αρχοντικά, γραφικά σοκάκια και ανοιχτή πλατεία όπου δραστηριοποιείται ο Πολιτιστικός Σύλλογος. Οι δύο ενοριακοί ναοί που λειτουργούν σήμερα είναι:

• Άγιος Νικόλαος (1888) — η ενοριακή εκκλησία στο κέντρο του χωριού, με ιστορία άνω των 130 ετών.

• Άγιος Ιωάννης (1986) — στην είσοδο του χωριού· γιορτάζει στις 24 Ιουνίου (Γενέθλιο του Προδρόμου).

Πέρα από τους ενοριακούς ναούς και τους ναούς της Παλιοχώρας, στην ευρύτερη περιοχή σώζονται δεκάδες προσκυνητάρια (εικονίσματα) που έχτισαν κατά καιρούς χωριανοί, συχνά ως τάμα ή ανάμνηση προσωπικών συμβάντων: ο Άγιος Ελευθέριος στα Αχούρια (στη μνήμη των εκτελεσθέντων του 1944), η Αγία Παρασκευή στο δρόμο για την Πλακωτή (τάμα για τη σωτηρία πέντε εργατών από βράχο που έπεσε το 1960), η Αγία Κυριακή στου Μαλουκά (τάμα μιας γυναίκας που μαζί με το μωρό της γλίτωσαν από πηγάδι), η Αγία Άννα (Αγιοσάννα) στο ελαιοπερίβολο, η Αγία Τριάδα στον Κούτουλο, ο Άγιος Σπυρίδωνας στα Σπυροπηγάδια, και πολλά ακόμα.

Ο αριθμός τους — 14 ναοί και 17 εικονίσματα σε ένα χωριό λίγων δεκάδων κατοίκων — αποτυπώνει μια βαθιά λαϊκή θρησκευτικότητα που δύσκολα συναντάς αλλού.

Το Ολοκαύτωμα της Μίχλας — 23 Αυγούστου 1944

Στο 54ο χλμ. της παλαιάς εθνικής οδού Ιωαννίνων–Ηγουμενίτσας, στον συνοικισμό της Μίχλας, στέκει το καλλιμάρμαρο μνημείο που ανεγέρθηκε το 1984 από την Αδελφότητα Οσδίνας και το Κοινοτικό Συμβούλιο του χωριού, στα σαράντα χρόνια από το ολοκαύτωμα. Ο μαρμάρινος πίνακας φέρει τα ονόματα των δεκαπέντε Πεντεκκλησιωτών που δολοφονήθηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής:

Στα Αχούρια Μίχλας, 23 Αυγούστου 1944 — οκτώ άτομα κάηκαν ζωντανοί μέσα σε αχυροκαλύβα:

• Κωνσταντίνος Σπυρ. Αθανασίου, 23 ετών (γεωργός)

• Ανθούλα Κ. Αθανασίου, 26 ετών (σύζυγος του Κωνσταντίνου)

• Γιαννούλα Αθανασίου, 1 έτους (η κόρη τους)

• Αικατερίνη Γεωργ. Κεφάλα, 13 ετών

• Φώτιος Αλεξ. Μητσέλος, 15 ετών (βοσκός)

• Παρασκευή Μπάτση, 56 ετών

• Αντωνία Βασ. Μπάτση, 8 ετών (κόρη της Παρασκευής)

• Σταματία Δημ. Νικολάου, 9 ετών

Στη θέση Ζήση Μίχλας, 23 Αυγούστου 1944 — άλλοι τέσσερις:

• Θεόδωρος Λάμπρου (Θεοδώρου), 17 ετών

• Πανάγιω Μπαλάσκα, 75 ετών (νοικοκυρά)

• Γεώργιος Ευαγγ. Μπαλάσκας, 46 ετών (γεωργός, γιος της Πανάγιως)

• Κωνσταντίνος Γεωργ. Μπαλάσκας, 20 ετών (βοσκός, εγγονός της Πανάγιως)

Στην Τρύπα Μίχλας, 19 Ιουνίου 1944 — δύο παιδιά σκοτώθηκαν από έκρηξη όλμου, εγκαταλελειμμένου πολεμικού υλικού της Βέρμαχτ:

• Θεόδωρος Μπαλάσκας, 17 ετών

• Απόστολος Μπαλάσκας, 8 ετών

Στο Δημοτικό Σχολείο Παραμυθιάς, 19 Σεπτεμβρίου 1943 — μαζί με άλλους οκτώ πατριώτες:

• Γεώργιος Λάμπρου (Θεοδώρου) του Ιωάννη, 27 ετών

Το ολοκαύτωμα στα Αχούρια και στη Ζήση πραγματοποιήθηκε σε αντίποινα για την ολοσχερή καταστροφή του γερμανικού φυλακίου της Μενίνας (Νεράιδας) από τους αντάρτες του ΕΔΕΣ στις 18 Αυγούστου 1944. Αποτελεί, όπως τόνισε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Αθανάσιος Γκότοβος σε ομιλία του το 2009, μια «τυπική περίπτωση» της ίδιας εγκληματικής λογικής με τα ολοκαυτώματα του Κεφαλόβρυσου, της Μουσιωτίτσας, του Κομμένου, της Παραμυθιάς, των Λυγγιάδων, των Καλαβρύτων, του Διστόμου και της Κλεισούρας — μικρότερο σε κλίμακα, ίδιο σε φιλοσοφία: «μας πλήττουν οι αντάρτες, θα πληρώσουν οι άμαχοι».

Ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης — δύο ιστορίες δεμένες μεταξύ τους 

Η ιστορία των Πέντε Εκκλησιών και της Μίχλας είναι ουσιαστικά μία, δεμένη με τα γεγονότα του Αυγούστου 1944. Για τον λόγο αυτό, στο πρόγραμμα του Δήμου Σουλίου τιμούνται κάθε χρόνο δύο ξεχωριστές αλλά αλληλένδετες επέτειοι: 

1η Κυριακή Αυγούστου — Ολοκαύτωμα Μίχλας Στο μαρμάρινο μνημείο στο 54ο χλμ. της παλαιάς εθνικής, στη Μίχλα των Πέντε Εκκλησιών. Πρωτοβουλία της Αδελφότητας Πέντε Εκκλησιών και του Πολιτιστικού Συλλόγου Πέντε Εκκλησιών, στη μνήμη των 15 αμάχων που δολοφονήθηκαν από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η εκδήλωση του 2026 πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 2 Αυγούστου. Το 2009 είχε τιμήσει την εκδήλωση με την παρουσία της η επίτιμη Πρόξενος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Ηγουμενίτσα, φυτεύοντας συμβολικά μια ελιά στον χώρο του μνημείου — δέντρο που μεγάλωσε και στέκει εκεί μέχρι σήμερα.

23 Αυγούστου — Μάχη της Μενίνας Στη Νεράιδα Σουλίου, στο Μνημείο Πεσόντων. Στη μνήμη των αγωνιστών των ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ που έπεσαν υπέρ Πατρίδος στη νικηφόρα μάχη της Μενίνας στις 17 και 18 Αυγούστου 1944 — την ίδια εκείνη μάχη, δηλαδή, της οποίας η ολοσχερής καταστροφή του γερμανικού φυλακίου από τον ΕΔΕΣ προκάλεσε πέντε μέρες αργότερα τα ναζιστικά αντίποινα στη Μίχλα.

Η εκδήλωση του 2026 πραγματοποιείται την Κυριακή 23 Αυγούστου 2026, στις 10:15 π.μ. στη Νεράιδα Σουλίου, με το εξής πρόγραμμα:

• 10:15 — Προσέλευση επισήμων και κοινού στο Μνημείο Πεσόντων

• 10:20 — Επιμνημόσυνη δέηση

• 10:30 — Προσκλητήριο νεκρών

• 10:35 — Κατάθεση στεφάνων

• 10:40 — Ενός λεπτού σιγή — Εθνικός Ύμνος

• 10:45 — Μετάβαση στο Δημοτικό Σχολείο Νεράιδας

• 10:55 — Ομιλία του Δρ. Αθανάσιου Γκότοβου, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων: «Η μάχη της Μενίνας και η στρατηγική της σημασία»

• 11:15 — Παρουσίαση φωτογραφικού υλικού από τον ιστορικό ερευνητή Αλέκο Ράπτη: «Ο ΕΔΕΣ στη Θεσπρωτία και η μάχη στη Μενίνα, στις 17 και 18 Αυγούστου 1944, εναντίον του γερμανικού στρατού της Βέρμαχτ»

Είναι σημαντικό ότι ο ίδιος καθηγητής, ο Αθανάσιος Γκότοβος, είναι εκείνος που το 2009 είχε εκφωνήσει την ιστορικά τεκμηριωμένη ομιλία στη Μίχλα για το ολοκαύτωμα των αμάχων του χωριού. Οι δύο εκδηλώσεις μαζί δίνουν το πλήρες ιστορικό βάθος: πρώτα η νικηφόρα αντάρτικη μάχη στη Μενίνα, μετά τα κτηνώδη αντίποινα στους άμαχους της Οσδίνας.

Το φαράγγι του Καλαμά και τα Σπυροπηγάδια 

Στην έξοδο του φαραγγιού, κάτω από την Παλιοχώρα (περιοχή Μπολιάνας), σώζονται οι βάσεις του μεγαλύτερου ζευκτού γεφυριού του Καλαμά — μια πέτρινη κατασκευή με ξύλινο οδόστρωμα που έδενε τις δύο όχθες πριν από την κατασκευή της στρατιωτικής γέφυρας. Πριν από αυτή, το πέρασμα γινόταν με την περίφημη «καλάθα».

Ειλικρινές σημείωμα για την πεζοπορία: η διαδρομή μέσα από το φαράγγι, στο πιο στενό σημείο του (το «φαραγγοπήδημα»), διακόπτεται. Για να περάσετε στην απέναντι όχθη πρέπει να μπείτε μέσα στο ποτάμι — δεν είναι διαδρομή για μη εκπαιδευμένους πεζοπόρους ή για οικογένειες με μικρά παιδιά. Για μια πιο ήπια εμπειρία, μείνετε στα Σπυροπηγάδια και απολαύστε τη σκιά των πλατανιών.

Info πάνελ

• Άλλη ονομασία: Οσδίνα, Ουζντίνα (Uzhdina)

• Νομός / Περιφερειακή Ενότητα: Θεσπρωτία, Περιφέρεια Ηπείρου

• Δήμος: Σουλίου, Δημοτική Ενότητα Παραμυθιάς

• Πληθυσμός: 54 κάτοικοι (απογραφή 2021) — 82 (απογραφή 2011)

• Υψόμετρο: 315 μ.

• Απόσταση από Ηγουμενίτσα: ~40 χλμ. (~40 λεπτά)

• Απόσταση από Ιωάννινα: ~45 χλμ.

• Απόσταση από Παραμυθιά: ~19 χλμ.

• Απόσταση από Σύβοτα: ~60 χλμ.

• Πρόσβαση: παλαιά εθνική οδός Ηγουμενίτσας–Ιωαννίνων, μέσω Νεράιδας και Πλακωτής

• Ποτάμι: Καλαμάς (Θύαμις) — φαράγγι «Φραγγοπήδημα»

• Ζώνη προστασίας: Στενά Καλαμά, δίκτυο Natura 2000

• Αρχαιολογικός χώρος: Αρχαιολογικό Πάρκο Βυζαντινού-Μεταβυζαντινού Οικισμού Ουζντίνας (Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας)

• Μοναστήρι: Ιερά Μονή Γενεθλίων Θεοτόκου Μίχλας — πανηγύρι 8 Σεπτεμβρίου

• Εκδήλωση μνήμης ολοκαυτώματος Μίχλας: 1η Κυριακή Αυγούστου, 10:30 π.μ.

• Εκδήλωση μνήμης Μάχης Μενίνας (Νεράιδα): 23 Αυγούστου, 10:15 π.μ.

• Αδελφότητα Οσδίνας: ιδρύθηκε το 1967, εξακολουθεί ενεργή

Συχνές ερωτήσεις

Πώς λεγόταν το χωριό παλαιότερα; Οσδίνα (ή Ουζντίνα, Uzhdina). Μετονομάστηκε σε Πέντε Εκκλησιές το 1927, από τους πέντε βυζαντινούς ναούς της Παλιοχώρας που εξακολουθούσαν να σώζονται. Η παλαιά ονομασία διατηρείται στην «Αδελφότητα Οσδίνας».

Πόσοι ναοί υπήρχαν στην Οσδίνα και πόσοι σώζονται σήμερα; Κατά την τοπική παράδοση, δέκα ναοί στη μεσαιωνική πόλη. Σήμερα εντοπίζονται οκτώ ναοί και μία σκήτη — πέντε σε καλή κατάσταση (Κοίμηση Θεοτόκου, Ταξιάρχες, Άγιος Δημήτριος, Άγιος Αθανάσιος, Προφήτης Ηλίας) και τρεις σε επίπεδο θεμελίωσης. Επιπλέον, στη σημερινή περιοχή του οικισμού σώζονται συνολικά 14 ναοί και 17 προσκυνητάρια (εικονίσματα).

Πότε πραγματοποιείται το πανηγύρι της Μονής Μίχλας; Στις 8 Σεπτεμβρίου, εορτή του Γενεθλίου της Θεοτόκου. Η προετοιμασία είναι διήμερη (7 και 8 Σεπτεμβρίου). Ονομάζεται και «Παναγία της Λαμποβήστρας», επειδή εορτάζει τις ίδιες μέρες με την εμποροπανήγυρη «Λάμποβος» της Παραμυθιάς. Οι φορείς του χωριού προσφέρουν παραδοσιακά δωρεάν φαγητό στους προσκυνητές.

Πότε γίνεται η εκδήλωση μνήμης για το ολοκαύτωμα της Μίχλας; Την πρώτη Κυριακή του Αυγούστου στις 10:30 π.μ., μπροστά στο μαρμάρινο μνημείο των εκτελεσθέντων, στο 54ο χλμ. της παλαιάς εθνικής οδού Ιωαννίνων–Ηγουμενίτσας. Πριν το 2000 η ημερομηνία διέφερε χρόνο με χρόνο — από το 2000 και μετά έχει σταθεροποιηθεί στην 1η Κυριακή του Αυγούστου. Παράλληλα, ο Δήμος Σουλίου τιμά κάθε 23 Αυγούστου στη Νεράιδα τους πεσόντες αγωνιστές του ΕΔΕΣ στη Μάχη της Μενίνας — τη μάχη που στάθηκε αφορμή για τα ναζιστικά αντίποινα στη Μίχλα.

Είναι επισκέψιμο το Βυζαντινό Πάρκο της Οσδίνας; Θεωρητικά ναι — το πάρκο ολοκληρώθηκε ως έργο ανάδειξης το 2015 από την Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων. Στην πράξη, όμως, δεν λειτουργεί ως τακτικά επισκέψιμος χώρος με φύλαξη και ξεναγήσεις. Ο περιπατητικός χώρος και οι εξωτερικές διαδρομές είναι πάντα προσβάσιμοι. Για πρόσβαση εσωτερικά στους ναούς με τις τοιχογραφίες, επικοινωνήστε προηγουμένως με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας ή τον Δήμο Σουλίου.

Τι άλλο μπορώ να δω στην ευρύτερη περιοχή; Το φαράγγι του Καλαμά με τα Σπυροπηγάδια (φυσικά σκιερά νερά, ένας από τους πιο δροσερούς προορισμούς της Θεσπρωτίας), το γειτονικό χωριό Πλακωτή (πανέμορφο ηπειρώτικο, με τη Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος), την Παραμυθιά (Πύργος Κούλια,, το Πολύδροσο (Άγιος Δημήτριος 1577 στο Μεσοχώρι), και βέβαια τα Σούλι και τη διαδρομή του Αχέροντα.

Υπάρχει καφενείο ή εστιατόριο στο χωριό; Όχι σε τακτική λειτουργία. Στις μέρες του πανηγυριού (8 Σεπτεμβρίου) και της εκδήλωσης μνήμης (πρώτη Κυριακή Αυγούστου) υπάρχει φιλοξενία στο μοναστήρι της Μίχλας. Για το υπόλοιπο του χρόνου, οι κοντινές επιλογές είναι στην Παραμυθιά ή σε ταβέρνες κατά μήκος της παλαιάς εθνικής.

Χρειάζομαι ολόκληρη μέρα; Για μια συνδυαστική επίσκεψη «Πέντε Εκκλησιές + Παλιοχώρα + Σπυροπηγάδια + Μονή Μίχλας + μνημείο» υπολογίστε 4-5 ώρες, χωρίς να μετράει η διαδρομή. Αν προσθέσετε την Παραμυθιά, γίνεται ολόκληρη ημερήσια εκδρομή.

Ευχαριστούμε θερμά 

τον αντιπρόεδρο της Αδελφότητας Πέντε Εκκλησιών κ. Παναγιώτη Γεωργίου, 

τον κ. Σπύρο Μπαλάσκα,

καθώς και τον κ. Παναγιώτη Νικολάου

 για τις πολύτιμες πληροφορίες, το υλικό και τη βοήθειά τους. 

Ευχαριστούμε επίσης τον π. Ηλία Μάκο και όλους όσους διατηρούν ζωντανή τη μνήμη του τόπου. 

Facebook Group: Πέντε Εκκλησιές (Οσδίνα) Θεσπρωτίας